Wanneer middelen doelen worden, is er iets fundamenteels mis.  Elke Jezuïet die ooit geleefd heeft zal  het kunnen bevestigen.  Zij hadden immers een obsessie met doelen (een van de oorzaken van hun succes). Zij vonden doelen zo belangrijk, dat ze ze zelfs boven hun waarden en geloof stelden.  Zij vonden dat een doel heiligmakend was voor eender welk middel, deze soldaten van Christus.

Tal van ondernemers lijden aan de zelfde opvatting (en ik bedoel echt lijden).  Doelstelling zijn zo allesoverheersend geworden in onze economische onderbouw, dat we er alles in ons leven aan gaan afwegen.  Gewichtsverlies wordt uitgedrukt in een heldere doelstelling, goede voornemens worden doelstellingen, winst, opleiding zelfs kunst wordt uitgedrukt in doelstellingen.

Handig als we zijn, hebben we doorheen de eeuwen verschillende, steeds complexere, systemen uitgedacht om onze afstand tot het doel te kunnen opvolgen.  Van een eenvoudig blad papier, tot complexe systemen als TQM, six sigma en al de andere ronkende namen die u zelf ook wel kan opnoemen.

We hebben een ganse onderwijsrichting (de MBA) opgezet om zich dagelijks met dit soort systemen bezig te houden.  En zo zijn we tot een vreemde situatie gekomen, waarbij de middelen plots het doel gaan overschaduwen.  Vraag de doorsnee manager in het doorsnee bedrijf eens wat het ‘doel’, wat de bestaansreden van zijn organisatie is, en hij zal moeite hebben om een antwoord te vinden.

Maar vraag diezelfde man of vrouw eens wat de cross-margin is, welke EBITDA ze kunnen voorleggen, welke financiële ratio’s er uit de balans gehaald kunnen worden…  Je wordt overdonderd door een ware vloedgolf aan cijfers en diagrammen.

Vraag een doorsnee persoon op dieet eens wat hij of zij wil realiseren?  Ik durf wedden dat je een cijfer te horen krijgt.  Een gewicht dat men wil realiseren, een BMI, een ‘te verliezen’ gewicht of wat dan ook, gekoppeld aan een evolutie (al zoveel kwijt op zoveel tijd) en een deadline (tegen begin van de zomer).

Ik kan niet anders dan steevast zien dat mensen zeer bezorgt zijn over de middelen (en dan nog enkel de middelen om te monitoren), dan met de doelstellingen die men wil realiseren.  Er is natuurlijk niets mis met het uitdrukken van een doelstelling in cijfers, noch met het opvolgen van de weg er naar toe.  In tegendeel, het is belangrijk.  Maar… (Jawel, dat woord dat u nooit mag gebruiken; maar!)

Maar, we mogen nooit vergeten dat dit slechts instrumenten zijn (al dan niet geheiligd door uw doel) om iets te realiseren, of om een kernaspect van uw doel uit te drukken.  Middelen zijn verleidelijk, ze leiden u vaak meer af van uw doel, dan dat ze u erop helpen focussen.  Middelen worden doelen op zich.

Neem bijvoorbeeld de verkoper van wie verwacht wordt dat hij zes afspraken per dag doet, of de manager die als ‘doelstelling’ heeft al zijn mensen minstens twee maal per maand in een formeel coachinggesprek te begeleiden.  Of de tele-marketer die een snelheid van zeven gesprekken per uur moet halen, of de kassierster die minimaal veertig artikelen per minuut moet scannen.